Czas

29 października 2026 r., godz. 13.00

Wykład

dr. Mateusza Zimnego

Omnibus fratribus et sororibus mandamus… Reguła zakonna duchaków i jej rękopisy.

 

Streszczenie

Jak pisał Marek Derwich, „nie można zrozumieć i poznać dziejów zakonu bez zrozumienia istoty rządzących nim instytucji”, a więc aktów normujących życie zakonne. Reguła stanowiła o tożsamości zakonu, będąc jednocześnie podstawowym prawem normującym codzienne życie i podejmowaną aktywność. Jako tekst pierwotny, pomimo przemian dziejowych, przez lata pozostawała niezmiennym punktem odniesienia.

Własną regułę posiadał założony pod koniec XII wieku zakon Ducha Świętego, jeden z pierwszych zakonów szpitalnych nie mających charakteru rycerskiego, którego celem było niesienie pomocy wszelkiego rodzaju potrzebującym. Do dzisiaj zachowało się zaledwie kilka średniowiecznych rękopisów reguły duchaków, wśród których znajduje się rękopis klasztoru w Krakowie, pochodzący z 1400 r. Nowożytne rękopisy pokazują dalsze trwanie i żywotność tego tekstu.

Celem referatu jest przedstawienie zachowanych rękopisów tego mało znanego tekstu, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego rękopisu z 1400 r., oraz próba ustalenia okoliczności jego powstania w kontekście pozostałych zachowanych egzemplarzy. Refleksja nad regułą obejmie jej treść i nowatorstwo, formę fizyczną zachowanych rękopisów oraz ich znaczenie dla codziennego życia duchaków i funkcjonowania poszczególnych klasztorów. Osobne miejsce zajmie rola ceremonialna reguły jako ważnej księgi o funkcjach obrzędowych, jej miejsce i rola w życiu wspólnoty klasztornej oraz relacje między obrazem a treścią.

Prelegent

dr Mateusz Zimny (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie – Biblioteka)

Absolwent Uniwersytetu w Walencji, w 2023 r. obronił doktorat z historii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Doktorat ten ukazał się pt. „Duchacy. Zakon Ducha Świętego de Saxia w dawnej Polsce” (Kraków, Księgarnia Akademicka, 2025). W ramach projektu Narodowego Centrum Nauki Preludium w latach 2020-2026 realizował projekt: „Relacje polskich klasztorów duchackich z domem generalnym w Rzymie do końca XVIII w.”, którego wynikiem jest wydana właśnie monografia. Od listopada 2026 r. w Instytucie Historii PAN rozpocznie pracę jako kierownik grantu NCN Sonatina „Kanonizacja św. Jacka Odrowąża w kontekście wczesnych kanonizacji potrydenckich”. Interesuje się historią Kościoła w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych, biografistyką oraz naukami pomocniczymi historii.