16 I 2019 g. 13:00
dr hab. Anna Zajchowska-Boลtromiuk
Dominikaลska lekcja historii Polski. Wฤ tki historyczne w pรณลบnoลredniowiecznych kazaniach z bibliotek polskich dominikanรณw
Abstrakt:
Wedลug zgodnej opinii badaczy kaznodziejstwa, dla przewaลผajฤ cej czฤลci ลredniowiecznego spoลeczeลstwa kazania nie tylko stanowiลy podstawowe narzฤdzie formacji religijnej, ale i jedno z gลรณwnych ลบrรณdeล wiedzy ogรณlnej. Chociaลผ kaznodziejstwo w pierwszym rzฤdzie miaลo sลuลผyฤ nauczaniu wiary i obyczajรณw, to jednak czyniลo to nie za poลrednictwem dyskursu teologicznego, ale posลugujฤ c siฤ obrazami i przykลadami czerpanymi miฤdzy innymi z dzieล przyrodniczych, historiograficznych i hagiografii. Stanowiลo ono teลผ komentarz do liturgii i objaลnienie ikonografii sztuki sakralnej, z jakฤ wierni stykali siฤ w koลcioลach. Jako takie kaznodziejstwo byลo zatem narzฤdziem przekazywania osiฤ gniฤฤ ลaciลskiej kultury uczonej rzeszom niewyksztaลconych wiernych.
Poniewaลผ kazania byลy gลoszone cyklicznie, a zbiory kazaล modelowych stanowiฤ ce podstawฤ tekstรณw rozbrzmiewajฤ cych z ambon wykorzystywane byลy po wielokroฤ nawet przez kilka wiekรณw (zbiory trzynastowiecznych kazaล znajdujemy w kopiach z XV wieku a nawet nowoลผytnych starodrukach), zawarte w nich treลci na trwaลe wpisywaลy siฤ w umysลy sลuchaczy, ksztaลtujฤ c wizjฤ ลwiata kolejnych pokoleล. Badajฤ c zatem treลฤ tych kazaล, uzyskujemy wglฤ d w wiedzฤ, jakฤ dysponowali wierni ลwieccy.
Oparty na tych zaลoลผeniach referat jest prรณbฤ odpowiedzi na pytanie, jakฤ wiedzฤ na temat historii Polski mogli uzyskaฤ wierni sลuchajฤ cy kazaล dominikanรณw polskiej prowincji u schyลku XIV i w XV wieku. Jakie postaci historyczne i jakie wydarzenia z dziejรณw Polski mieli szansฤ poznaฤ i w jakim ลwietle byลy one ukazywane? Czy przekazywane informacje stanowiลy spรณjnฤ i ciฤ gลฤ narracjฤ, czy byลy zbiorem niepowiฤ zanych ze sobฤ faktรณw? Z uwagi na obszernoลฤ w przewaลผajฤ cej czฤลci rฤkopiลmiennej bazy ลบrรณdลowej badania prowadzฤ ce do odpowiedzi na to pytanie skupiลy siฤ na kazaniach o ลw. Wojciechu, ลw. Stanisลawie i ลw. Jadwidze zachowanych w rฤkopisach proweniencji dominikaลskiej z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocลawiu oraz Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanรณw w Krakowie.